Rëndësia e zonave të mbrojtura
Zonat e mbrojtura në Shqipëri përfaqësojnë territore me vlera të rëndësishme natyrore, ekologjike, ekonomike dhe kulturore, ruajtja dhe menaxhimi i qëndrueshëm i të cilave është thelbësor për sigurimin e një zhvillimi afatgjatë. Këto territore përfshijnë një larmi ekosistemesh, nga zonat malore dhe pyjet deri te ligatinat, lumenjtë, liqenet dhe hapësirat bregdetare.
nga:
Dritan Dhora (teksti)*
Alketa Misja (fotografitë)**
Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, © Alketa Misja
Zonat e mbrojtura në Shqipëri përfaqësojnë territore me vlera të rëndësishme natyrore, ekologjike, ekonomike dhe kulturore, ruajtja dhe menaxhimi i qëndrueshëm i të cilave është thelbësor për sigurimin e një zhvillimi afatgjatë. Këto territore përfshijnë një larmi ekosistemesh, nga zonat malore dhe pyjet deri te ligatinat, lumenjtë, liqenet dhe hapësirat bregdetare. Për shkak të biodiversitetit të pasur dhe pasurive natyrore që mbartin, zonat e mbrojtura kanë një rol të rëndësishëm në ruajtjen e ekuilibrit ekologjik dhe në garantimin e shërbimeve të domosdoshme që natyra i ofron shoqërisë.
Rëndësia ekologjike e tyre lidhet veçanërisht me ruajtjen e biodiversitetit dhe të habitateve natyrore. Ato krijojnë kushte për mbijetesën e llojeve të shumta të florës dhe faunës, përfshirë specie endemike dhe të rrezikuara. Në të njëjtën kohë, ekosistemet e mbrojtura kontribuojnë në rregullimin e ciklit të ujit, mbrojtjen e tokës nga erozioni, thithjen e karbonit dhe zbutjen e ndikimeve të ndryshimeve klimatike.
Nga këndvështrimi ekonomik, zonat e mbrojtura ofrojnë një gamë të gjerë burimesh dhe mundësish për zhvillim të qëndrueshëm. Menaxhimi racional i pyjeve mund të sigurojë produkte drusore, ndërsa bimët mjekësore dhe aromatike përbëjnë një potencial të rëndësishëm për ekonominë rurale dhe industrinë përpunuese. Gjithashtu, tokat bujqësore dhe kullotat përreth këtyre zonave mbështesin veprimtarinë bujqësore dhe blegtorale, ndërsa lumenjtë, liqenet dhe zonat bregdetare krijojnë mundësi për peshkim të qëndrueshëm. Krahas këtyre burimeve, zhvillimi i ekoturizmit, agroturizmit dhe turizmit të natyrës mund të gjenerojë të ardhura dhe vende pune për komunitetet lokale.
Laguna e Karavastasë brenda Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, © Alketa Misja
Së fundi, zonat e mbrojtura kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për shëndetin publik dhe cilësinë e jetës. Pyjet dhe ekosistemet natyrore kontribuojnë në filtrimin e ndotësve të ajrit, prodhimin e oksigjenit dhe rregullimin e temperaturave. Ruajtja e ligatinave dhe baseneve ujore ndihmon në përmirësimin e cilësisë së ujit, në filtrimin natyror të ndotësve dhe në garantimin e burimeve ujore më të sigurta për komunitetet. Njëkohësisht, mbrojtja e tokave redukton erozionin dhe degradimin e tyre, ndërsa ruajtja e ekosistemeve natyrore ndihmon në parandalimin e përmbytjeve dhe në menaxhimin më të mirë të burimeve ujore. Hapësirat natyrore ofrojnë gjithashtu mundësi për aktivitet fizik, rekreacion dhe çlodhje, duke ndikuar pozitivisht në mirëqenien fizike dhe psikologjike të individëve. Për këtë arsye, ruajtja dhe menaxhimi efektiv i zonave të mbrojtura duhet të konsiderohen si një investim strategjik në kapitalin natyror të Shqipërisë, në shëndetin e popullsisë, në qëndrueshmërinë ekonomike dhe në ruajtjen e ekuilibrit të ekosistemeve për brezat e ardhshëm.
Laguna e Karavastasë brenda Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, © Alketa Misja
Alternativat ekonomike fitimprurëse të mundshme në një zonë të mbrojtur:
- Bujqësia e qëndrueshme
- Blegtoria tradicionale
- Bletaria
- Agroturizmi
- Ekoturizmi
- Turizmi malor
- Turizmi i aventurës
- Turizmi rural
- Turizmi kulturor
- Kampingu dhe glampingu (kamping me ekomodim më luksoz)
- Guidat turistike dhe interpretimi i natyrës
- Akomodimi turistik (bujtina, shtëpi pritëse)
- Gastronomia dhe restorantet me produkte lokale
- Peshkimi i qëndrueshëm (ku lejohet)
- Akuakultura tradicionale (në zona të caktuara)
- Grumbullimi dhe tregtimi i bimëve mjekësore e aromatike
- Mbledhja dhe tregtimi i frutave të egra, kërpudhave dhe produkteve të tjera pyjore jodrusore (ku lejohet)
- Përpunimi dhe shitja e produkteve bujqësore e blegtorale
- Përpunimi dhe tregtimi i mjaltit dhe produkteve të bletarisë
- Zejtaria dhe artizanati tradicional
- Prodhimi dhe shitja e suvenireve
- Fotografi dhe videografi natyrore për qëllime komerciale
- Organizimi i aktiviteteve rekreative në natyrë (ecje, çiklizëm, kajak, kalërim etj., sipas rregullave)
Fotot nga Laguna e Karavastasë brenda Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, © Alketa Misja
Shqipëria ka 52 zona të mbrojtura, të ndara në kategori si parqe kombëtare, parqe natyrore/rezervate natyrore të menaxhuara dhe peisazhe të mbrojtura. Këto zona mbulojnë një sipërfaqe prej rreth 624,460 hektarësh, që përfaqëson afërsisht 21.8% të territorit të Shqipërisë.
Gjithashtu, në Shqiperi ka rreth 330 monumente natyre, që është kategoria e tretë e zonave të mbrojtura.
Sipas legjislacionit shqiptar për zonat e mbrojtura, i cili eshte bazuar në kategorizimin që i bën IUCN (Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës) kategoritë e zonave të mbrojtura (sipas rëndësisë) janë:
1. Rezervat Natyror Strikt – Zona me mbrojtje shumë të lartë, ku aktiviteti njerëzor është i kufizuar dhe lejohet kryesisht kërkimi shkencor.
2. Park Kombëtar – Zona të mëdha me vlera të rëndësishme natyrore dhe biodiversitet të lartë, të mbrojtura për ruajtje, edukim dhe turizëm të qëndrueshëm.
3. Monument Natyre – Objekte ose formacione natyrore me vlera të veçanta shkencore, gjeologjike, biologjike ose estetike, si shpella, ujëvara, kanione dhe drurë monumentalë.
4. Rezervat Natyror i Menaxhuar (ose Park Natyror) – Zona ku mbrojtja e natyrës kombinohet me përdorimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore.
5. Peisazh i Mbrojtur – Zona ku ndërveprimi ndërmjet natyrës dhe veprimtarisë njerëzore ka krijuar peisazhe me vlera të veçanta natyrore, kulturore dhe rekreative.
6. Zonë e Mbrojtur e Burimeve të Menaxhuara – Zona të destinuara për ruajtjen e ekosistemeve dhe përdorimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore.
Fotot nga Kriporja e Nartës brenda Peizazhit të Mbrojtur Pishë Porro-Nartë, © Alketa Misja
*Dritan Dhora është ekspert mjedisor dhe koordinator i projekteve mjedisore, me mbi 25 vite përvojë profesionale në fushën e mjedisit. Ekspertiza e tij përfshin biodiversitetin, mbrojtjen dhe menaxhimin e ekosistemeve ujore, burimet natyrore, vlerësimin mjedisor dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Ka përvojë të gjerë në menaxhimin dhe koordinimin e projekteve kombëtare dhe ndërkombëtare, si dhe në bashkëpunimin me institucione publike, organizata dhe partnerë akademikë. Ka një përvojë të konsiderueshme në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe përgatitjen e studimeve e publikimeve profesionale. Fokusi i veprimtarisë së tij është veçanërisht i lidhur me problematikat mjedisore të rajonit të Shkodrës, përfshirë Liqenin e Shkodrës, lumin Buna, biodiversitetin dhe menaxhimin e integruar të burimeve natyrore.
**© Alketa Misja. Fotot janë shkrepur në Lagunën e Karavastasë brenda Parkut Kombëtar Divjakë- Karavasta dhe në Kriporen e Nartës brenda Peizazhit të Mbrojtur Pishë Porro-Nartë, gjatë një vizite të organizuar Bird Guided Tour të drejtuar nga AOS Albanian Ornithological Society Albania.
Ekspozite Fotografie dhe Prezantimi i Librit ALBANIAN SCAPES
Ditën e shtunë, dt 18 mars 2023, ora 11.00, në ambientet e TATI SPACE Photography Center, u hap Ekspozita Fotografike “ALBANIAN SCAPES -një udhëtim fotografik në peizazhin shqiptar”, me fotografi dhe printime nga Alketa Misja. Cikli është pjesë e projektit fotografik ALBANIAN SCAPES, i cili përfshin një hark kohor 2008-2022. Një pjesë e printimeve janë botuar në librin ALBANIAN SCAPES. Ndërsa një pjesë tjetër paraqiten për herë të parë në këtë ekspozitë. Ekspozita do të qëndrojë e hapur deri në 22 Prill, Dita Ndërkombëtare e Tokës.
Ditën e shtunë, dt 18 mars 2023, ora 11.00, në ambientet e TATI SPACE Photography Center, u hap Ekspozita Fotografike “ALBANIAN SCAPES -një udhëtim fotografik në peizazhin shqiptar”, me fotografi dhe printime nga Alketa Misja. Cikli është pjesë e projektit fotografik ALBANIAN SCAPES, i cili përfshin një hark kohor 2008-2022. Një pjesë e printimeve janë botuar në librin ALBANIAN SCAPES. Ndërsa një pjesë tjetër paraqiten për herë të parë në këtë ekspozitë. Ekspozita do të qëndrojë e hapur deri në 22 Prill, Dita Ndërkombëtare e Tokës.
Përshkrimi i Projektit
“Albanian Scapes është një seri fotografike mbi peizazhin shqiptar, ashtu siç tregohet edhe në titull Albanian + Landscapes. Gjatë këtyre 25 viteve kemi qenë dëshmitarë të ndryshimeve që ka pësuar peizazhi shqiptar si rrjedhojë e betonizimit dhe urbanizimit të shpejtë, përdorimit për qëllime komerciale dhe shfrytëzimit pa kriter të burimeve natyrore. Fotografia më ka ndihmuar të dokumentoj këtë transformim. Për këtë arsye, Albanian Scapes shërben si njëngrirje në kohë e një peizazhi i cili nuk do të jetë më i njëjtë. Albanian Scapes është një meditim mbi gjendjen ekzistuese të peizazhit shqiptar, i cili është në ndryshim të vazhdueshëm, ashtu si edhe interesat e shoqërisë në të cilën natyra bën pjesë. Projekti është ndërtuar në formën e një udhëtimi fotografik, nga veriu në jug, i cili të njeh me pasuritë natyrore shqiptare dhe kontrastet e saj. Në njërin skaj është natyra e Thethit dhe e Oroshit, ende e paprekur nga turizmi masiv, ndërsa në skajin e kundërt, peizazhi i ndërtuar i Tiranës, i cili transformohet cdo ditë nga urbanizimi i vrullshëm”
Në parathënien e librit “Albanian Scapes”, ark. Andi Papastefani shkruan – “Në këtë botim estetik e të veçantë, pamjet e këndshme të ngacmojnë syrin dhe mendjen. Alketa ka arritur të evidentojë kompleksitetin, kontrastin dhe problematikat e këtij vendi, me të cilin natyra është treguar aq bujare. Si arkitekte dhe fotografe, ajo e prezanton këtë situatë plot kontradikta në narrativën e saj fotografike nëpër Shqipëri, me anë të imazheve ikonike që të shtyjnë të mendosh, të kuptosh vlerën e vërtetë të peizazhit, kulturës, historisë, si edhe atë që kemi humbur”
Ndërsa Falma Fshazi shkruan – “Në Shqipërinë e Albanian Scapes, ne rikujtojmë qytetet që ndërrojnë fytyrë me shpejtësi, teksa mbushen me ndërtesa të larta po aq sa me histori ende për t’u dëgjuar. Histori që mbivendosen, por vazhdojnë të jenë vetvetja, ashtu si dhe peizazhi urban shqiptar, transformimi i të cilit ka vijuar me intensitet drejt kodrave, fushave e brigjeve të lumenjve, duke hyrë edhe ku nuk i takon, por pa tjetërsuar dot ndjesinë e pamjen mesdhetare, gjurmët e kohëve, e as natyrën mikpritëse të vendasve. Në veprën fotografike të Alketës, peizazhi natyror i Shqipërisë nga Thethi në Lukovë është një ekzistencë ujore, e ujërave të ëmbël, të kripur, brisk të fohtë, apo shërues e të ngrohtë, të cilët, ku nuk janë të puqur me shkëmbinjtë e lartësive, gjarpërojnë fushave të mbrojtura nga male vertikale. Ujëra të kaltër e ujëra të bardhë, ujëra të cekët e ujëra të thellë, trashëgimi ekologjike, aq sa kujtesa e gjallesave, sendeve dhe njerëzve që na vijnë nëpërmjet fotove si kërkues të kuptimit për shqiptarët, evropianët dhe botën e nesërme.
Amazon Store: ISBN Hardcover, ImageWrap: 9798881301958
Blurb Bookstore: ISBN Hardcover, ImageWrap: 9798881287856
Blurb Bookstore: ISBN Hardcover, Dust Jacket: 9798210988904
Language: English, Albanian
Standard Landscape, 10x8 inch, 25x20cm
100 pages, 87 photos, Premium Lustre Paper
Libri Fotografik "Albanian Scapes"
Libri Fotografik “Albanian Scapes” është libri i parë i botimeve Tati Space, me fotografi nga Alketa Misja dhe parathënie nga Andi Papastefani dhe Falma Fshazi. Një udhëtim fotografik në peizazhin shqiptar siç shihet nga një arkitekte dhe urbaniste. Një Peizazh në transformim të vazhdueshëm nën ndikimin e aktiviteteve njerëzore dhe urbanizimit të shpejtë. Një peizazh i brishtë që nuk do të jetë më i njëjtë.
Albanian Scapes, Alketa Misja
Libri Fotografik “Albanian Scapes” është libri i parë i botimeve Tati Space, me fotografi nga Alketa Misja dhe parathënie nga Andi Papastefani dhe Falma Fshazi.
Tashmë e vlefshme në Amazon dhe Blurb Bookstore
Amazon Store: ISBN Hardcover, ImageWrap: 9798881301958
Blurb Bookstore: ISBN Hardcover, ImageWrap: 9798881287856
Blurb Bookstore: ISBN Hardcover, Dust Jacket: 9798210988904
Language: English, Albanian
Standard Landscape, 10x8 inch, 25x20cm
100 pages, 87 photos, Premium Lustre Paper
Një udhëtim fotografik në peizazhin shqiptar siç shihet nga një arkitekte dhe urbaniste. Një Peizazh në transformim të vazhdueshëm nën ndikimin e aktiviteteve njerëzore dhe urbanizimit të shpejtë. Një peizazh i brishtë që nuk do të jetë më i njëjtë. Fotot e librit perfshijnë një hark kohor nga 2008 deri 2022. Ky është projekti më i gjatë fotografik nga Alketa Misja. Projekte të tjera fotografike prej të njëjtës autore janë Artifact Project - Fotografimi i Trashëgimisë Industriale të Periudhës Socialiste dhe Fotografimi i Arkitekturës Moderne në Shqipëri.
Në parathënien e saj Peizazhi si Trashëgimi, Falma Fshazi shkruan “Nëpërmjet punës së Alketa Misjes, peizazhi i Shqipërisë shfletohet si një album qindra faqesh. Secila foto është një libërth historie natyre, ekologjie, apo urbanizimi. Të gjitha bashkë, fotot dokumentojnë trashëgiminë shqiptare dhe peizazhin si trashëgimi.
Në Shqipërine e Albanian Scapes, ne rikujtojmë qytetet që ndërrojnë fytyrë me shpejtësi, teksa mbushen me ndërtesa të larta po aq sa me histori ende për t’u dëgjuar. Histori që mbivendosen, por vazhdojnë të jenë vetvetja, ashtu si dhe peizazhi urban shqiptar, transformimi i të cilit ka vijuar me intensitet drejt kodrave, fushave e brigjeve të lumenjve, duke hyrë edhe ku nuk i takon, por pa tjetërsuar dot ndjesinë e pamjen mesdhetare, gjurmët e kohëve, e as natyrën mikpritëse të vendasve”
Në parathënien e tij Në Shqipëri - Mes Peizazhit Natyror dhe Njerëzor, Andi Papastefani shkruan “Në këtë botim estetik e të veçantë, pamjet e këndshme të ngacmojnë syrin dhe mendjen. Ndryshe nga botime të tjera mbi Shqipërinë, ku theksohen vetëm bukuritë natyrore, ose në raste të tjera, veçse anarkia urbane, Alketa ka arritur të evidentojë kompleksitetin, kontrastin dhe problematikat e këtij vendi, me të cilin natyra është treguar aq bujare. Ky botim thekson përgjegjësinë e shoqërisë dhe banorëve për të kryer aktivitetet jetësore me sa më pak impakt negativ tek natyra
Si arkitekte dhe fotografe, ajo e prezanton këtë situatë plot kontradikta në narrativën e saj fotografike nëpër Shqipëri, me anë të imazheve ikonike që të shtyjnë të mendosh, të kuptosh vlerën e vërtetë të peizazhit, kulturës, historisë, si edhe atë që kemi humbur. “